صفحه‌ دایره‌ای مسی با نقوش نجومی از ایران، قرن ۱۷ میلادی

توضیحات

این اثر یک صفحه مسی طلاکوب و محدب با قطر ۸۰.۵ سانتی‌متر است که به عنوان بخشی از یک ابزار نجومی یا ساعت اخترشناسی پیچیده شناخته می‌شود. شواهد ساختاری نشان می‌دهد که این قطعه در ابتدا از یک صفحه پایه مستطیل‌شکل تخت بریده شده و سپس به شکل محدب درآمده است. بر روی این صفحه سه فضای دایره‌ای خالی وجود دارد که گمان می‌رود محل قرارگیری صفحه‌های کوچک‌تر بوده‌اند و سوراخ‌های متعددی در مرکز و اطراف آن برای اتصال قطعات داخلی دستگاه اولیه دیده می‌شود. تزئینات این صفحه شامل نقوش حکاکی‌شده و زمینه‌پردازی با تکنیک «رینگ‌مت» است که با نقوش گل و گیاه، درختان و ابرهای متحرک تزئین شده‌اند. در بخش بالایی، تمثال زحل با هفت دست دیده می‌شود و در زیر آن دو فرشته در حال پرواز به تصویر درآمده‌اند. بخش مرکزی شامل نمایش دو دانشمند با دستیارانشان است که از ابزارهای علمی مانند اسطرلاب دریانوردی و اسطرلاب مسطح استفاده می‌کنند، در حالی که در بخش‌های دیگر، صحنه‌های شکار درباری و سوارکاران صفوی حک شده است. در قسمت پایه، طرح «مرد زودیاک» دیده می‌شود که نمادی از تأثیر صورت‌های فلکی بر کالبد انسان است و از آثار چاپی اروپایی قرن پانزدهم میلادی الهام گرفته است. در کنار این نقوش، ردپای تغییرات ثانویه نیز مشهود است؛ از جمله سوراخ‌های پیچی که در دوره‌های بعد ایجاد شده‌اند و همچنین آثاری از رنگ سبز در لبه پایینی که نشان می‌دهد این قطعه پس از جداسازی از دستگاه اصلی، احتمالاً برای کاربری نامشخص دیگری مورد استفاده مجدد قرار گرفته است. اگرچه کاربری اصلی این صفحه به عنوان بخشی از یک ساعت نجومی بزرگ یک نظریه غالب در میان کارشناسان است، اما پیکربندی دقیق آن دستگاه اصلی به دلیل ناقص بودن قطعه نامشخص باقی مانده است. این اثر که برای نخستین‌بار در نمایشگاه بین‌المللی هنر ایران در سال ۱۹۳۱ میلادی به نمایش درآمد، نمونه‌ای ارزشمند از ترکیب سنت‌های فلزکاری ایرانی با مفاهیم نجومی و نجوم‌شناختی در دوره صفوی محسوب می‌شود.